Narcistische Persoonlijkheid

 

Algemeen

Mensen met een narcistische persoonlijkheid zijn constant op zoek naar bevestiging van buitenaf. Alles draait rond de manier waarop men hen waarneemt, niet rond wie ze voor zichzelf zijn. Ze vergelijken zichzelf constant met anderen. Wat is de beste school? Wat is de beste dokter? Narcisten zijn gepreoccupeerd met aanzien, macht en succes. Een narcistische persoonlijkheid heeft een goede intuïtie. Meer dan anderen zijn ze gevoelig voor de niet-verbale emotionele boodschappen. Wel kunnen ze moeilijk liefhebben, maar ze kunnen wel nodig hebben. Hun energie gaat vooral naar het behouden van hun zelfvertrouwen, daardoor is er weinig ruimte voor anderen. Narcistische persoonlijkheden kampen met een chronisch gevoel tekort te schieten. Het niet voldoen aan verwachtingen wordt gevolgd door schaamtegevoelens en gevoelens van zwakheid en minderwaardigheid. In elke grandioze narcist, iemand die enorm over zichzelf kan opscheppen, schuilt eveneens een depressieve en zelfkritische narcist. De zelfingenomenheid en zelfwaarde zijn dus broos.

Psychodynamische verklaring

Narcistische persoonlijkheden zijn voor hun zelfwaarde volledig afhankelijk van bevestiging door anderen. Ze ervaren een chronisch sluimerende angst minderwaardig te zijn, niet aan de verwachtingen te voldoen. Het gevoel dat hen iets ontbreekt en dat anderen dit ook kunnen zien, is hen niet vreemd. Er is een constant spanningsveld tussen hun ideaalbeeld (hoe ze willen zijn) en hun zelfbeeld (hoe ze denken te zijn). Ze idealiseren zichzelf wanneer ze bevestiging krijgen. Het ideaalbeeld dat ze van zichzelf hebben strookt in hun ogen dan met de realiteit. Ze kunnen een ander niet liefhebben zonder haar of hem te idealiseren. Ze devalueren zichzelf of worden depressief wanneer ze gefaald hebben en/of kritiek krijgen. Hun ideaalbeeld strookt dan in hun ogen niet meer met de realiteit. Wanneer ze zichzelf idealiseren, kijken ze neer op anderen. Wanneer ze zichzelf devalueren, kijken ze op naar anderen.

 

.

Relaties met andere mensen

Voor narcistische persoonlijkheden zijn anderen eerder gebruiksvoorwerpen dan andere 'mensen'. Hoewel ze een goede eerste indruk kunnen maken, komen ze op degene die hen beter kent over als koel, afstandelijk en berekend. Uiteindelijk draait het uitsluitend om henzelf. Ze zijn ook niet geneigd om zichzelf of hun gedrag te zien als onderdeel van problemen: de schuld ligt bij de ander. Ondanks de egoïstische kern, kan de extravagante verpakking van sommige narcisten op anderen een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefenen. De presentatie kan zo overtuigend zijn, dat men zich laat inpakken.

Relatie met een partner

Narcistische persoonlijkheden zijn heel goed in staat om gedurende beperkte tijd de aandacht heel intens op de ander te richten, vooral als zij vinden dat dat nodig is om bewonderd te blijven worden. De partner wordt de ene keer dan ook als deurmat gebruikt, de andere keer op een voetstuk geplaatst.

 

Andere kenmerken

Narcistische persoonlijkheden voelen eerder weinig, maar zien emoties niet noodzakelijk als een teken van zwakte. Er is sprake van een zekere innerlijke leegte, vandaar dat ze zich zo richten naar de buitenwereld. Ze ontkennen vooral gevoelens van spijt en dankbaarheid, want deze betekenen voor hen dat ze tekort komen, dat ze niet volledig zijn. Schaamte en jaloezie zijn de emoties die het meest op de voorgrond treden.

 

Hulpverlening

Helaas zijn narcistische persoonlijkheden niet snel geneigd om in therapie te gaan. Doorheen hun leven hebben deze persoonlijkheden strategieën zoals "zelfverheerlijking" en "rivaliteit" overontwikkeld, terwijl strategieën zoals "met anderen delen" of "groepsidenticatie" onderontwikkeld zijn gebleven. Wanneer een narcistische persoonlijkheid vernederd wordt, roept dat bij hem of haar een gevoel van woede en jaloezie op. Zij denken dat ze uniek en bijzonder zijn en dat ze recht hebben op een speciale behandeling. Hij of zij ziet anderen als afgunstig, mensen moeten hem of haar bewonderen. Zelf hoeft hij of zijn zich niet aan de regels te houden. Anderen mogen ook geen kritiek hebben.

Deze gedachten en gevoelens leiden tot gedragingen zoals: devalueren (de ander afbreken), de competitie aangaan of rivaliseren en terugkwetsen wanneer men zich gekwetst voelt. Het gevolg van dit gedrag is dat men zijn of haar eigen superioriteit bevestigd ziet en dat men zich minder gekwetst voelt. Toch zitten er veel nadelen aan dit gedrag van devalueren en rivaliseren. Men behoudt immers een kwetsbaar zelfgevoel, waardoor voortdurend meer compensatie nodig is. Ook de omgeving gaat meer en meer negatief reageren. Hij of zij is soms bang en soms woedend, men voelt zich afgewezen, en de bewondering blijft alsmaar meer uit. Hierdoor neemt de woede toe en op de langere termijn ook de depressiviteit. Na het voortdurend uitblijven van bewondering kan een narcistische persoonlijkheid depressief worden, het is meestal pas dan dat men zich tot een hulpverlener wendt.

Een goede therapeut zal een narcistische persoonlijkheid door middel van positieve, nieuwe, of corrigerende ervaringen helpen om gedachten die het probleem in stand houden, te vervangen door andere gedachten (zie onderstaande tabel).

 

Huidige gedachten
Andere gedachten
- ik ben bijzonder en uniek en heb daarom recht op een speciale behandeling
- anderen mogen kritiek hebben daar kan ik misschien van leren
- de anderen zijn minder en jaloers op mij
- anderen zijn gelijkwaardig
- anderen moeten mij bewonderen
- ik ben goed zoals ik ben, ook bij kritiek of kwetsing
- gewoon zijn is een ramp
- gewoon zijn heeft voordelen

 

Informatieve film over narcisme

Jan Derksen: Zijn wij wel narcistisch genoeg? Over het ontstaan van onze lentecultuur.

 

Persoonlijkheidsorganisatie

Neurotische Narcistische persoonlijkheid

Narcistische persoonlijkheden met een neurotische persoonlijkheidsorganisatie hebben voldoende identiteitsintegratie, realiteitstoetsing en mature afweermechanismen. Toch blijft hun kern:"Zoeken naar bevestiging vanuit de buitenwereld!". Wanneer ze getalenteerd zijn vindt u hen in hogere posities bij bedrijven of instellingen, vooral in de media of politiek. Van sommige posities zijn de nadelen (inleveren van privacy) zo groot dat alleen narcistische persoonlijkheden ze blijvend behouden.

Borderline Narcistische persoonlijkheid

Narcistische persoonlijkheden met een borderline persoonlijkheidsorganisatie kampen met frequentere afwisselingen tussen een grandioos en een depressief zelf en maken gebruik van primitievere afweermechanismen.

Psychotische Narcistische persoonlijkheid

Narcistische persoonlijkheden met een psychotische persoonlijkheidsorganisatie hebben een enorm opgeblazen ego dat dient ter bescherming tegen een psychose, een verbrokkeling van de persoonlijkheid. De realiteitstoetsing ontbreekt.